Manyezit (magnezit), kimyasal formülü MgCO₃ olan bir magnezyum karbonat mineralidir. Saf hâlinde ağırlıkça yaklaşık %47,8 magnezyum oksit (MgO) içerir. Bu yüzden magnezyum oksidin, yani sanayide “magnezya” olarak bilinen malzemenin en önemli doğal kaynağıdır.
Fiziksel özellikleri
- Kristal sistemi: trigonal (rombohedral)
- Sertlik: Mohs ölçeğinde 3,5–4,5
- Yoğunluk: yaklaşık 3,0 g/cm³
- Renk: çoğunlukla beyaz ya da açık gri; demir arttıkça sarımsı ve kahverengi tonlar
Manyezit, kalsitten farklı olarak soğuk ve seyreltik asitte kolayca köpürmez. Sahada iki minerali ayırt etmenin pratik yollarından biri budur.
Nasıl oluşur?
Doğada iki ana manyezit tipi bulunur. Kriptokristalen (çok ince taneli, amorf görünümlü) manyezit, serpantinit ve peridotit gibi magnezyumca zengin kayaçların karbondioksitli sularla değişime uğraması sonucu, kayaç içinde damarlar ve ağ biçimli yapılar hâlinde oluşur. Bu tip manyezit genellikle çok beyaz ve saftır.
İri kristalli manyezit ise karbonatlı kayaçların (dolomit, kireçtaşı) magnezyumca zengin akışkanlarla değişime uğramasıyla oluşur. Eskişehir ve çevresindeki yataklar, ofiyolitik kayaçlara bağlı kriptokristalen tiptedir.
Türkiye’de ve Eskişehir’de manyezit
Türkiye, dünyanın önemli manyezit rezervlerine sahip ülkeleri arasındadır. Ülkemizde ilk manyezit üretimi 1929’da başladı; 1960’larda Eskişehir’de Sepetçi ve Margı (Kozlubel) köylerinde kalsine manyezit tesisleri kuruldu. Bugün Eskişehir, manyezit üretiminin önemli merkezlerinden biri.
Nerelerde kullanılır?
Manyezitin büyük bölümü pişirilerek magnezyum okside dönüştürülür ve refrakter (ateşe dayanıklı) malzeme olarak çelik, çimento ve cam sanayisinde kullanılır. Bunun yanında hayvan yemi ve gübre, atık su arıtma, inşaat malzemeleri, kimya ve ilaç sanayisi de manyezitten elde edilen ürünleri kullanır. Pişirme sıcaklığına göre ortaya çıkan farklı ürünleri, sinter ve kostik kalsine manyezit yazımızda anlattık.